WHO đặt mục tiêu phát hiện sớm các nguy cơ dịch bệnh trong 24 giờ vào năm 2030

Trong bối cảnh thế giới ngày càng đối mặt với nhiều mối đe dọa y tế phức tạp, việc phát hiện và kiểm soát nguy cơ bùng phát dịch bệnh từ giai đoạn sơ khai được xem là chìa khóa then chốt bảo vệ an toàn sức khỏe cộng đồng. Mới đây, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã chính thức công bố chiến lược 5 năm mới dành cho Trung tâm Tình báo Đại dịch và Dịch bệnh (WHO Pandemic Hub), với tham vọng giúp mọi quốc gia có thể phát hiện và hiểu rõ các mối đe dọa sức khỏe mới trong vòng 24 giờ kể từ khi chúng xuất hiện vào năm 2030.

Bước đi chiến lược nhằm ngăn chặn nguy cơ bùng phát dịch bệnh

Chiến lược 5 năm mới của WHO được công bố tại Lễ khai mạc Hội nghị Thượng đỉnh Sức khỏe Thế giới diễn ra ở Berlin (Đức). Sự kiện có sự tham dự của Quốc vụ khánh Nghị viện thuộc Bộ Y tế Liên bang Đức Georg Kippels cùng các quan chức y tế cấp cao.

Tăng cường năng lực phát hiện nhanh là nền tảng quan trọng của an ninh y tế toàn cầu. Khi các quốc gia có khả năng nhận biết sớm sự xuất hiện của tác nhân gây bệnh, họ có thể khoanh vùng và dập tắt ổ dịch ngay từ ban đầu, ngăn không cho chúng leo thang thành các trận dịch bệnh lớn hoặc lan rộng ra quy mô quốc tế.

Phát biểu tại sự kiện, Tổng Giám đốc WHO – Tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus – khẳng định: "Sau 5 năm thành lập, Trung tâm Tình báo Đại dịch và Dịch bệnh WHO đã trở thành một phần không thể thiếu của hệ thống an ninh sức khỏe toàn cầu. Chiến lược mới vạch ra con đường rõ ràng hướng tới năm 2030, kết nối các chính phủ và đối tác xung quanh một mục tiêu chung: Một thế giới mà mọi quốc gia đều có thể ứng phó nhanh chóng với các mối đe dọa sức khỏe trước khi chúng biến thành khủng hoảng lớn."

5 sáng kiến trọng tâm nâng cao năng lực ứng phó dịch bệnh

Để đạt được mục tiêu đầy tham vọng này, WHO Hub xây dựng kế hoạch hành động dựa trên 5 sáng kiến ưu tiên cốt lõi:

1. Tình báo Dịch bệnh từ Nguồn mở (EIOS)

Sáng kiến EIOS sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) để quét hàng nghìn nguồn thông tin công khai theo thời gian thực mỗi ngày nhằm tìm kiếm các tín hiệu nguy cơ dịch bệnh tiềm ẩn. Hệ thống hiện kết nối hơn 4.000 chuyên gia toàn cầu và đang được sử dụng bởi hơn 125 Quốc gia Thành viên cùng 30 tổ chức quốc tế.

2. Mạng lưới Giám sát Tác nhân gây bệnh Quốc tế (IPSN)

IPSN tập trung nâng cao năng lực giải trình tự gen và tin sinh học giúp phát hiện, nhận diện các tác nhân gây bệnh mới. Qua đó, sáng kiến giúp đẩy nhanh quá trình nghiên cứu, phát triển các công cụ xét nghiệm, phác đồ điều trị và vắc-xin phòng dịch bệnh.

3. Sáng kiến Collaboratory

Chương trình này tạo mạng lưới kết nối hơn 2.000 chuyên gia trong lĩnh vực khoa học dữ liệu và mô hình hóa. Mạng lưới này sẵn sàng huy động lực lượng nhanh chóng để phân tích và đánh giá rủi ro ngay khi xuất hiện các mối đe dọa dịch bệnh mới.

4. Sáng kiến Giám sát Hợp tác

Đang được triển khai tại hơn 83 quốc gia, sáng kiến hỗ trợ các cơ sở y tế và hệ thống quốc gia nâng cao khả năng giám sát, phát hiện nguy cơ dịch bệnh thông qua phương pháp tiếp cận "Một sức khỏe" (One Health).

5. Sáng kiến Kỹ thuật số cho Tình báo Sức khỏe Cộng đồng

Là một chương trình mới được thiết lập nhằm xây dựng các hệ thống kỹ thuật số an toàn. Hệ thống này giúp các quốc gia chia sẻ, phân tích dữ liệu hiệu quả, đồng thời ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo một cách có trách nhiệm trong phòng chống dịch bệnh.

Hành trình 5 năm củng cố an toàn sức khỏe toàn cầu

WHO Hub được thành lập vào năm 2021 với sự hỗ trợ ban đầu từ Chính phủ Đức nhằm khắc phục những lỗ hổng nghiêm trọng mà đại dịch COVID-19 đã bộc lộ. Qua 5 năm hoạt động, trung tâm đã hợp tác với 160 Quốc gia Thành viên WHO, 190 tổ chức đối tác cùng hàng nghìn nhà khoa học và nhà hoạch định chính sách trên toàn thế giới.

Nhiệm vụ chính của trung tâm là phát hiện các mối đe dọa dịch bệnh mới, giải trình tự gen tác nhân gây bệnh và hỗ trợ hành động khẩn cấp để bảo vệ cộng đồng. Là một trụ cột quan trọng thuộc Chương trình Y tế Khẩn cấp của WHO, Trung tâm đóng vai trò là hạt nhân kết nối đối tác, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và huy động nguồn lực toàn cầu.

Tuy nhiên, WHO cũng lưu ý rằng để đạt được mục tiêu kiểm soát dịch bệnh trong 24 giờ vào năm 2030, thế giới cần duy trì sự đầu tư bền vững, xây dựng niềm tin đối tác và thắt chặt hợp tác liên ngành, liên quốc gia trong tương lai.