Ngày Đột Quỵ Thế Giới 29/10: Những hiểu biết về căn bệnh này

Đột quỵ hay tai biến mạch máu não từ lâu đã trở thành một trong những mối đe dọa hàng đầu đối với sức khỏe và tính mạng con người trên toàn cầu. Hàng năm, Ngày Đột quỵ Thế giới 29/10 được Tổ chức Đột quỵ Thế giới (WSO) khởi xướng nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về gánh nặng bệnh tật nguy hiểm này.

Lễ kỷ niệm năm nay mang thông điệp nhắc nhở mỗi cá nhân rằng từng phút giây trôi qua đều quyết định sự sống còn của tế bào não, đòi hỏi chúng ta phải hiểu rõ nguy cơ, phát hiện sớm dấu hiệu và chủ động phòng ngừa.

Báo động thực trạng đột quỵ gia tăng và trẻ hóa tại Việt Nam

Tại Việt Nam, bức tranh thực trạng về bệnh lý đột quỵ đang ở mức báo động đỏ. Mỗi năm, cả nước ghi nhận khoảng 200.000 ca mắc mới, tương đương với trung bình hơn 500 người phải nhập viện mỗi ngày vì căn bệnh này. Tỷ lệ mắc đột quỵ ở nước ta hiện ước tính dao động trong khoảng 218 đến 222 ca trên 100.000 dân, xếp vào nhóm các quốc gia có tỷ lệ cao nhất tại khu vực Đông Nam Á.

Không chỉ dừng lại ở số lượng ca mắc lớn, tỷ lệ tử vong do đột quỵ gây ra cũng chiếm tới 20% đến 40% tùy theo từng thống kê y tế. Đáng lo ngại hơn, khoảng 71% bệnh nhân may mắn sống sót sau biến cố vẫn phải đối mặt với các di chứng nặng nề, mất khả năng lao động và phụ thuộc hoàn toàn vào người thân. Bên cạnh đó, độ tuổi mắc bệnh tại Việt Nam hiện có trung bình là 62 tuổi, trẻ hơn gần 10 tuổi so với mức trung bình của thế giới. Tỷ lệ người trẻ dưới 45 tuổi bị đột quỵ cũng chiếm từ 10% đến 15% và đang không ngừng tăng lên do áp lực công việc cùng lối sống thiếu lành mạnh.

Bản chất của đột quỵ và các dạng thường gặp

Về mặt y học, đột quỵ xảy ra khi dòng máu cung cấp cho một phần của não bộ bị gián đoạn đột ngột hoặc giảm sút nghiêm trọng. Khi rơi vào tình trạng thiếu oxy và dưỡng chất kéo dài, các tế bào thần kinh sẽ bắt đầu chết đi chỉ trong vòng vài phút.

Y khoa chia đột quỵ thành hai dạng chính: đột quỵ nhồi máu (thiếu máu cục bộ) chiếm khoảng 80% đến 85% các trường hợp do có cục máu đông gây tắc nghẽn lòng mạch; và đột quỵ xuất huyết não chiếm khoảng 15% đến 20%, xảy ra khi mạch máu bị vỡ khiến máu tràn vào mô não gây áp lực lớn lên hệ thần kinh.

Những nguyên nhân chính dẫn đến đột quỵ

Sự xuất hiện của cơn đột quỵ là kết quả của nhiều yếu tố nguy cơ kết hợp lại. Nhóm yếu tố không thể thay đổi bao gồm tuổi tác và yếu tố di truyền từ gia đình. Trong khi đó, nhóm yếu tố có thể kiểm soát lại đóng vai trò quyết định. Bệnh lý tăng huyết áp được coi là nguyên nhân hàng đầu gây ra biến cố này vì áp lực máu cao liên tục sẽ làm xơ vữa và suy yếu thành mạch. Các bệnh lý đi kèm như đái tháo đường, rối loạn nhịp tim hay mỡ máu cao cũng tạo điều kiện thuận lợi cho sự hình thành các cục máu đông. Ngoài ra, thói quen hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, béo phì, ít vận động và tình trạng căng thẳng thần kinh kéo dài cũng là những yếu tố thúc đẩy cơn đột quỵ đến sớm hơn.

Nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo theo quy tắc FAST

Việc phát hiện kịp thời các triệu chứng ban đầu có ý nghĩa sống còn trong việc cấp cứu bệnh nhân trong "giờ vàng", tức khoảng 3 đến 4.5 giờ đầu tiên. Để dễ nhớ, giới y khoa sử dụng quy tắc FAST làm kim chỉ nam. Khi thấy ai đó đột ngột cơ mặt bị méo xệch hay nụ cười lệch hẳn sang một bên (Face), một bên tay chân tê bì yếu sức không giơ lên cao được (Arms), và giọng nói trở nên ngọng nghịu, khó phát âm hoặc không hiểu lời nói (Speech), chúng ta cần hành động ngay lập tức. Chữ T cuối cùng đại diện cho Thời gian (Time), nhắc nhở phải khẩn trương gọi cấp cứu 115 hoặc đưa ngay người bệnh đến trung tâm y tế có chuyên khoa đột quỵ gần nhất.

Trong suốt quá trình chờ đợi cấp cứu, người thân tuyệt đối không cạo gió, trích máu ngón tay, cho bệnh nhân uống nước hay tự ý sử dụng bất kỳ loại thuốc hạ huyết áp nào, vì những thao tác sai lầm này có thể khiến tình trạng xuất huyết nghiêm trọng hơn.

Các biện pháp chủ động phòng ngừa đột quỵ

Mặc dù diễn biến cực kỳ nguy hiểm, nhưng các chuyên gia y tế khẳng định có đến hơn 80% các ca đột quỵ có thể phòng ngừa hiệu quả nếu chúng ta thay đổi lối sống. Mỗi người cần chủ động theo dõi các chỉ số sức khỏe định kỳ như huyết áp, đường huyết và mỡ máu để điều trị triệt để các bệnh lý nền.

Song song với đó, việc xây dựng chế độ ăn uống khoa học đóng vai trò rất quan trọng. Hãy ưu tiên bổ sung rau xanh, trái cây tươi, hạn chế tối đa muối, mỡ động vật và thực phẩm chế biến sẵn. Duy trì thói quen rèn luyện thể thao tối thiểu 30 phút mỗi ngày bằng các bài tập vừa sức như đi bộ, đạp xe hay bơi lội sẽ giúp tăng cường lưu thông máu. Cuối cùng, việc loại bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, giữ tinh thần thoải mái và tránh các thay đổi nhiệt độ đột ngột như tắm đêm sẽ giúp bảo vệ hệ thống mạch máu luôn khỏe mạnh.

Nhân Ngày Đột quỵ Thế giới 29/10, hãy lắng nghe cơ thể và chủ động thực hiện các biện pháp tầm soát sức khỏe ngay từ hôm nay để bảo vệ bản thân cùng những người thân yêu trước căn bệnh nguy hiểm này.