Công nhận đái tháo đường type 5: Thể bệnh mới ở người gầy và suy dinh dưỡng kéo dài

Công bố trên tạp chí y khoa Lancet Global Health (2025) và Tuyên bố Vellore đã chính thức thừa nhận Đái tháo đường Type 5 (Type 5 Diabetes) là một thể bệnh độc lập. Phát hiện này mở ra cơ hội chẩn đoán và điều trị chính xác cho hàng triệu bệnh nhân gầy còm, suy dinh dưỡng vốn bị nhầm lẫn trong nhiều thập kỷ.

Từ trước đến nay, khi nhắc đến tiểu đường, chúng ta thường chỉ biết tới Type 1 do tự miễn hoặc Type 2 gắn liền với béo phì và lối sống. Tuy nhiên, sự xuất hiện chính thức của Đái tháo đường Type 5 từ Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (IDF) đã đánh dấu bước ngoặt lịch sử của y học hiện đại. Khác biệt hoàn toàn với hai thể kinh điển, Type 5 là dạng bệnh đặc thù tấn công chủ yếu vào người trẻ, có vóc dáng gầy còm và tiền sử thiếu hụt dinh dưỡng kéo dài từ thời thơ ấu.

Đái tháo đường Type 5 là gì và nguồn gốc hình thành của thể bệnh

Khái niệm Đái tháo đường Type 5 dùng để mô tả một hình thái bệnh tiểu đường vô cùng đặc thù, thường xảy ra ở những người gầy, trẻ tuổi dưới 30 tuổi và sở hữu chỉ số khối cơ thể (BMI) dưới 18,5 kg/m². Điểm cốt lõi tạo nên thể bệnh này chính là tiền sử suy dinh dưỡng thiếu hụt kéo dài, bắt đầu từ ngay trong giai đoạn bào thai và tiếp diễn suốt thời thơ ấu cho đến tuổi thiếu niên. Mặc dù những mô tả lâm sàng đầu tiên về căn bệnh tiểu đường ở người gầy thiếu ăn đã được ghi nhận trong y văn từ năm 1955, đồng thời Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) từng tạm thời đưa vào danh mục phân loại năm 1985, nhưng phải đến nay, nhờ những bằng chứng khoa học và sinh học phân tử vững chắc, thể bệnh này mới chính thức được đứng tên riêng trên bản đồ y khoa toàn cầu.

Sự khác biệt bản chất giữa Đái tháo đường Type 5 với Type 1 và Type 2

Do triệu chứng ban đầu có nhiều điểm tương đồng, người mắc tiểu đường Type 5 rất dễ bị nhầm lẫn với bệnh nhân mắc tiểu đường Type 1 hoặc những trường hợp tiểu đường Type 2 dạng thể gầy. Dẫu vậy, xét về mặt sinh lý bệnh, Đái tháo đường Type 5 sở hữu những đặc tính hoàn toàn biệt lập và không hề giống với hai thể kinh điển. Tụy của bệnh nhân suy giảm khả năng tiết insulin vô cùng trầm trọng, thể hiện qua xét nghiệm thấy nồng độ insulin cũng như C-peptide trong máu luôn duy trì ở mức rất thấp.

Điểm đáng chú ý là trái ngược với thể Type 2, người bệnh Type 5 hoàn toàn không gặp phải tình trạng đề kháng insulin. Tế bào gan và các mô ngoại vi của cơ thể vẫn phản ứng hoàn toàn nhạy bén với insulin, biểu hiện lâm sàng là người bệnh không hề xuất hiện các dấu hiệu gai đen hay vết sạm da đặc trưng ở các vùng nếp gấp. Bên cạnh đó, nếu như người bệnh tiểu đường Type 1 luôn đối mặt với nguy cơ biến chứng nhiễm toan xê-tôn cấp tính vô cùng nguy hiểm, thì bệnh nhân Type 5 lại có khả năng kháng nhiễm toan xê-tôn rất tốt. Các xét nghiệm chuyên sâu cũng xác nhận máu của họ âm tính với toàn bộ các tự kháng thể tấn công tế bào đảo tụy như GAD-65, IA-2 hay ZnT8, chứng minh căn bệnh này hoàn toàn không phải do hệ miễn dịch tự tấn công cơ thể gây ra.

Đặc điểm thể chất và bức tranh dịch tễ học của bệnh nhân tiểu đường Type 5

Về diện mạo bên ngoài, những người mắc thể tiểu đường này thường mang những đặc điểm thể chất rất riêng biệt do hậu quả của quá trình thiếu hụt dinh dưỡng trường kỳ. Người bệnh luôn có vóc dáng mảnh khảnh, tỷ lệ mỡ tích tụ trong cơ thể cực kỳ thấp và chỉ số BMI khó chạm tới ngưỡng bình thường. Khi khai thác tiền sử bệnh lý, hầu hết bệnh nhân đều từng trải qua giai đoạn sinh nhẹ cân, bị thấp còi, chậm phát triển thể chất từ khi còn là trẻ sơ sinh cho đến lúc trưởng thành.

Xét trên quy mô dịch tễ, căn bệnh tiểu đường này chủ yếu tập trung phân bố ở các quốc gia có mức thu nhập thấp và trung bình. Bệnh xuất hiện phổ biến tại các khu vực nông thôn, vùng sâu vùng xa hoặc những nơi chịu ảnh hưởng nặng nề bởi nghèo đói và điều kiện kinh tế - xã hội thiếu thốn. Điều này cho thấy mối liên hệ hữu cơ trực tiếp giữa tình trạng thiếu an ninh thực phẩm kéo dài với sự suy giảm chức năng tuyến tụy trong việc sản sinh insulin ở người trẻ.

Định hướng phòng ngừa và giải pháp điều trị trong tương lai

Sự ra đời của khái niệm Đái tháo đường Type 5 được đánh giá là một bước ngoặt lớn, đặt nền móng cho các chiến lược can thiệp y tế cộng đồng hiệu quả hơn. Về phương diện phòng ngừa, chìa khóa then chốt nằm ở việc can thiệp dinh dưỡng sớm cho các đối tượng nguy cơ cao. Các quốc gia cần chú trọng cung cấp đầy đủ thực phẩm giàu đạm và nguồn dưỡng chất thiết yếu cho phụ nữ đang mang thai, trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Việc kết hợp các chương trình an ninh thực phẩm, giảm nghèo cùng hoạt động tuyên truyền giáo dục nâng cao nhận thức cho cộng đồng và cán bộ y tế sẽ giúp ngăn chặn căn nguyên hình thành nên thể tiểu đường này từ sớm.

Ở khía cạnh điều trị và nghiên cứu khoa học, Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (IDF) đã quyết định thành lập Nhóm công tác chuyên trách về Đái tháo đường Type 5. Nhóm nghiên cứu này đang tích cực làm việc để sớm ban hành bộ tiêu chuẩn chẩn đoán lâm sàng chi tiết, đồng thời xây dựng phác đồ điều trị chuẩn hóa riêng biệt. Điều này giúp bệnh nhân không còn bị điều trị sai theo phác đồ của Type 1 hay Type 2, từ đó tối ưu hóa hiệu quả kiểm soát đường huyết và nâng cao chất lượng cuộc sống cho hàng triệu người bệnh trên toàn thế giới.

Việc chính thức định danh Đái tháo đường Type 5 đã khẳng định tính đa dạng và phức tạp của căn bệnh tiểu đường trong xã hội hiện đại. Nhận thức đúng đắn về thể bệnh mới này không chỉ giúp giới y khoa có cái nhìn toàn diện hơn, mà còn giúp cộng đồng hiểu rõ tầm quan trọng của dinh dưỡng những năm đầu đời. Đây chính là cơ sở vững chắc để xây dựng các giải pháp chăm sóc sức khỏe cá nhân hóa, mang lại cuộc sống khỏe mạnh và an lành hơn cho người bệnh.