Lời giới thiệu của GS. Lê Vũ Anh về cuốn sách “Dịch Bệnh – Kẻ Thù Nguy Hiểm Nhất”
Khi nhận được lời đề nghị viết lời giới thiệu cho cuốn sách này, tôi có chút đắn đo vì quỹ thời gian khá eo hẹp, yêu cầu lại gấp trong lúc tôi đang có một số công việc khác phải tập trung. Tuy nhiên, tôi đã đồng ý ngay khi nhìn lướt qua tiêu đề "Dịch bệnh: Kẻ thù nguy hiểm nhất" cùng những trang giới thiệu đầu tiên.
Tôi nhận thức rõ mình cần phải đọc kỹ cuốn sách này. Nó đề cập trực tiếp đến ngành Y tế Công cộng (YTCC) – lĩnh vực tôi luôn tâm huyết và tự nhắc bản thân phải học hỏi cả đời. Đây là ngành học vừa rộng lớn, vừa mang ý nghĩa sống còn trong việc bảo vệ và nâng cao sức khỏe cộng đồng.
Dù quan trọng là thế, YTCC vẫn chưa thực sự được hiểu đúng tại Việt Nam, thể hiện rõ qua góc nhìn của xã hội cũng như mức độ đầu tư kinh phí. Càng đọc, tôi càng nhận ra cuốn sách về chủ đề dịch bệnh này cần thiết cho rất nhiều đối tượng:
-
Học sinh lớp 12: Những bạn trẻ đang tìm kiếm hướng đi nghề nghiệp (với điều kiện thực sự say mê và hiểu rằng đây là công việc đòi hỏi sự dấn thân, nhiều gian khổ).
-
Cán bộ y tế: Những người đang công tác trong ngành Y và các lĩnh vực liên quan.
-
Nhà quản lý & Lãnh đạo: Những người đang chịu trách nhiệm phát triển, định hình chiến lược bảo vệ và tăng cường sức khỏe quốc gia.
GS. Lê Vũ Anh
Lời cảnh báo mang tính dự báo về các đại dịch
Đây thực sự là thời điểm vàng để đưa cuốn sách ra công chúng. Nội dung tác phẩm đã giải thích cặn kẽ mối quan tâm lớn nhất của toàn thế giới: đại dịch COVID-19.
Dù được xuất bản từ năm 2017, những dự báo trong sách, những câu chuyện tác giả chia sẻ và cách thế giới chật vật đối phó với dịch bệnh lại giống hệt những gì đã diễn ra trên thực tế. Với chuỗi bằng chứng đáng tin cậy mà nhóm tác giả thu thập, kịch bản bùng phát dịch bệnh trên quy mô toàn cầu là kết quả tất yếu. Điều bất ngờ duy nhất là nó diễn ra quá nhanh.
"Chính sức khỏe, chứ không phải là phát triển kinh tế đã dẫn dắt loài người tới sự phát triển như ngày nay." - GS. Angus Deaton (Đại học Princeton, Giải Nobel Kinh tế 2015)
5 câu hỏi kinh điển trong điều tra dịch tễ học
Với 21 chương được tóm tắt súc tích, tác giả tập trung xoay quanh mục tiêu nhận diện "dịch bệnh – kẻ thù nguy hiểm nhất". Cuốn sách áp dụng phương pháp điều tra kinh điển trong giáo trình dịch tễ học bằng cách giải đáp 5 câu hỏi: Ai (Who) – Cái gì (What) – Khi nào (When) – Ở đâu (Where) – Tại sao (Why) và Như thế nào (How).
Các tác giả dẫn dắt người đọc qua hơn 400 trang sách giống như cách các thám tử phá một vụ án:
-
Bản chất tương đồng: Điều tra một vụ dịch bệnh không khác gì điều tra một vụ án mạng. Đều có tác nhân giấu mặt, thủ đoạn gây tổn thương, địa điểm, thời gian và cách thức tấn công lên cơ thể sống.
-
Thang đo tác động: Khác biệt ở chỗ, thay vì một vài nạn nhân, dịch bệnh cướp đi sinh mạng của nhiều người. Nếu khu trú tại một địa phương, đó là DỊCH; nếu bùng phát toàn cầu như COVID-19, đó là ĐẠI DỊCH!
-
Tầm quan trọng của hợp tác: Trong mọi cuộc chiến chống dịch bệnh, việc phối hợp quốc tế để tìm nguyên nhân là yếu tố quyết định. Không nhà điều tra nào có thể phá án một mình.
Nguy cơ từ sự biến đổi vi sinh vật và hành vi con người
Sách phân tích sâu logic nhân - quả trong suy luận dịch tễ học. Nguy cơ không chỉ đến từ sự tiến hóa của vi sinh vật mà còn xuất phát từ chính con người:
-
Sự thích nghi của vi sinh vật: Vi khuẩn, virus biến đổi rất nhanh. Trong khi đó, quần thể người tăng nhanh về số lượng, tạo điều kiện cho dịch bệnh lây lan trên quy mô hàng tỷ người thay vì hàng triệu người như thế kỷ 19.
-
Giao thương và vận chuyển: Việc di chuyển dễ dàng của con người và hàng tỷ động vật nuôi/hoang dã làm tăng nguy cơ bùng phát dịch bệnh lây truyền giữa người và động vật.
-
Mặt tối của khoa học: Chương 10 và 11 cảnh báo về nguy cơ vi sinh vật bị biến đổi gen vì mục đích xấu hoặc sự vô tâm của con người.
-
Hiểm họa kháng thuốc (Chương 16 & 17): Tình trạng lạm dụng kháng sinh trong y tế và chăn nuôi đang thúc đẩy vi khuẩn kháng thuốc với tốc độ báo động – một trong những thách thức lớn nhất của ngành y tế công cộng.
Giải pháp và bài học cho hệ thống y tế quốc gia
Cuốn sách điểm qua các nguy cơ dịch bệnh ưu tiên toàn cầu, vấn đề vắc-xin và các vector truyền bệnh dai dẳng (như sốt rét hay HIV). Đáng chú ý, tác phẩm thẳng thắn chỉ ra rằng ngay cả một quốc gia giàu có và tiên tiến như Mỹ vẫn còn nhiều kẽ hở trong kiểm soát nguy cơ dịch bệnh.
Bài học về chính sách và mô hình bệnh tật
-
Vai trò của chính sách: Mọi nỗ lực chuyên môn sẽ kém hiệu quả nếu thiếu sự hỗ trợ từ chính sách vĩ mô. Cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các chính phủ, phòng thí nghiệm và cơ quan quản lý để ứng phó dịch bệnh.
-
Nhìn lại mô hình bệnh tật: Từ những năm 1990, Việt Nam từng ghi nhận sự sụt giảm của nhóm bệnh truyền nhiễm và chuyển hướng tập trung sang bệnh mạn tính không lây. Tuy nhiên, sự xuất hiện của đại dịch SARS-CoV và COVID-19 đã chứng minh rằng các mối đe dọa từ dịch bệnh truyền nhiễm chưa bao giờ mất đi.
-
Mạng lưới Một Sức Khỏe (One Health): Cuốn sách đề cập đến mô hình hợp tác đa ngành mà Trường Đại học Y tế Công cộng Hà Nội là một trong những thành viên sáng lập tại khu vực Đông Nam Á, cùng sự hỗ trợ từ các chuyên gia quốc tế hàng đầu.
Cuốn sách không chỉ cung cấp kiến thức chuyên môn cập nhật cho những người làm công tác Y tế Công cộng, mà còn là kim chỉ nam cho bất kỳ ai muốn hiểu rõ bản chất của các đe dọa sinh học trong thời đại mới.
Trân trọng giới thiệu cuốn sách giá trị này tới đông đảo bạn đọc!
GS. Lê Vũ Anh, M.D., Ph.D.
Chủ tịch Hội Y tế Công cộng Việt Nam
Hiệu trưởng sáng lập Trường Đại học Y tế Công cộng Hà Nội

