(SKĐS) – Gần đây, các thông tin lan truyền trên mạng xã hội về những trường hợp tử vong liên quan đến virus Hanta đã thu hút sự quan tâm và gây ra không ít lo lắng cho người dân. Để giúp cộng đồng hiểu đúng về bản chất căn bệnh, cơ chế lây truyền cũng như các biện pháp phòng ngừa hiệu quả, TS.BS Ngô Thanh Hà – Phó Trưởng khoa Virus, Ký sinh trùng thuộc Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương đã đưa ra những giải đáp và khuyến cáo chuyên môn cụ thể.
Bản chất của virus Hanta và tình hình ca bệnh
Virus Hanta không phải là một loại virus mới xuất hiện. Đây là một nhóm virus có nguồn chứa tự nhiên ở các loài gặm nhấm, đặc biệt là loài chuột. Tại Việt Nam, từ nhiều năm trước đã từng ghi nhận một số ca bệnh rải rác, chủ yếu liên quan đến những người thường xuyên tiếp xúc với chuột hoặc chất thải của chúng.
Trên thế giới, virus Hanta có thể dẫn đến các bệnh cảnh lâm sàng rất nghiêm trọng bao gồm hội chứng phổi do Hantavirus hoặc sốt xuất huyết kèm hội chứng thận. Các bệnh lý này hoàn toàn có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng của người bệnh nếu không được phát hiện, chẩn đoán và xử trí điều trị kịp thời tại các cơ sở y tế.
Tuy nhiên, số lượng ca bệnh được ghi nhận tại Việt Nam cũng như trên toàn thế giới là không nhiều nếu so với các bệnh truyền nhiễm phổ biến khác. Bệnh chỉ xuất hiện dưới dạng các ca đơn lẻ chứ không bùng phát thành các đại dịch lớn. Ngoại trừ chủng Andes lưu hành tại Nam Mỹ, các chủng virus Hanta khác trên thế giới đều không có khả năng lây truyền từ người sang người qua con đường giao tiếp thông thường. Do đó, nguy cơ bùng phát dịch quy mô lớn như COVID-19, cúm hay sởi là rất thấp.
Cơ chế lây truyền và dấu hiệu nhận biết bệnh
Trong tự nhiên, các loài gặm nhấm (đặc biệt là chuột) mang mầm bệnh nhưng bản thân chúng không bị đổ bệnh. Con người chỉ có nguy cơ nhiễm bệnh khi tiếp xúc với nước tiểu, phân hoặc nước bọt của động vật mang virus này.
Con đường lây nhiễm phổ biến nhất là thông qua việc hít phải các hạt bụi hoặc khí dung chứa virus phát tán từ chất thải của chuột đã khô đi trong không khí. Ngoài ra, việc chạm tay trực tiếp vào các bề mặt, vật dụng dính chất thải của chuột rồi đưa lên mắt, mũi, miệng hoặc hy hữu là bị chuột mang virus cắn cũng có thể dẫn đến nhiễm bệnh. Các không gian tối tăm, ẩm thấp như nhà kho, chuồng trại, kho lương thực hoặc các khu vực lâu ngày không sử dụng là những môi trường có nguy cơ cao.
Ở giai đoạn đầu, các triệu chứng của bệnh rất dễ nhầm lẫn với bệnh cúm, sốt xuất huyết hoặc COVID-19 với các biểu hiện mơ hồ như:
- Sốt cao đột ngột.
- Đau đầu, đau mỏi cơ bắp (đặc biệt là vùng lưng và đùi).
- Cơ thể mệt lả, có cảm giác buồn nôn hoặc đau bụng.
Sau vài ngày, bệnh có thể chuyển biến rất nhanh thành các thể nặng gây suy hô hấp tiến triển (khó thở, ho khan) hoặc tổn thương thận (đau vùng thắt lưng, tiểu ít hoặc vô niệu). Bác sĩ khuyến cáo người dân nếu xuất hiện các triệu chứng sốt kèm mệt mỏi, đồng thời có tiền sử tiếp xúc với chuột, phân chuột hoặc từng dọn dẹp tại các khu vực nguy cơ cao trong vòng 1 đến 4 tuần trước đó thì cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám.
Các biện pháp phòng bệnh cốt lõi từ chuyên gia
Chuyên gia nhấn mạnh rằng biện pháp phòng bệnh quan trọng và triệt để nhất chính là hạn chế tối đa việc tiếp xúc với chuột và các chất thải của chúng. Người dân cần chủ động thực hiện các khuyến cáo cụ thể sau trong cuộc sống hằng ngày:
- Triệt tiêu nguồn sống và nơi ẩn nấp của chuột: Giữ gìn vệ sinh nhà cửa sạch sẽ, phát quang các bụi rậm xung quanh nhà. Tiến hành thu gom rác thải sinh hoạt đúng cách và luôn bảo quản thực phẩm, gạo, ngô, khoai, sắn trong các thùng kín để tránh thu hút chuột đến kiếm ăn hoặc làm tổ.
- Áp dụng mẹo dọn dẹp an toàn: Khi lau dọn những khu vực tối tăm, lâu ngày không sử dụng như nhà kho, gầm bếp, chuồng trại, tuyệt đối không quét khô bằng chổi vì hành động này làm bụi chứa virus bay lên không khí. Thay vào đó, hãy đeo khẩu trang, đi găng tay cao su, phun nước hoặc dung dịch sát khuẩn (như nước Javel 5% pha loãng theo tỷ lệ 1/10) để làm ẩm bề mặt trước rồi mới tiến hành lau sạch bằng khăn ẩm hoặc chổi lau nhà.
- Duy trì vệ sinh cá nhân: Luôn thực hiện rửa tay thật sạch bằng xà phòng và nước sạch ngay sau khi lao động, dọn dẹp hoặc sau khi tiếp xúc với các vật dụng nghi ngờ có chuột qua lại.
Virus Hanta hoàn toàn có thể phòng ngừa được nếu cộng đồng hiểu đúng về bệnh, chủ động kiểm soát tốt môi trường sống xung quanh và nghiêm túc thực hiện các biện pháp vệ sinh cá nhân.