Bạn có bao giờ tự hỏi tại sao một giấc ngủ đầy đủ lại giúp bạn duy trì năng lượng suốt cả ngày? Thực tế, giấc ngủ thực hiện nhiều nhiệm vụ quan trọng hơn chúng ta nghĩ.
Trong cuốn sách “Ngủ ngon theo phương pháp Stanford – Cuộc cách mạng về giấc ngủ”, Tiến sĩ Nishino Seiji, Giáo sư khoa bệnh học Tâm thần tại Đại học Stanford đã chỉ ra năm nhiệm vụ quan trọng của giấc ngủ mà mỗi người cần chú ý để duy trì một cơ thể khỏe mạnh và tràn đầy năng lượng.
Nhiệm vụ giấc ngủ 1: Cho não và cơ thể “nghỉ ngơi”
Giấc ngủ là thời gian quan trọng để cơ thể và não bộ phục hồi sau một ngày dài làm việc và hoạt động. Khi chúng ta ngủ, não bộ và các dây thần kinh tự chủ không hoàn toàn ngừng hoạt động mà thực hiện những chức năng cần thiết để duy trì sự sống, như điều chỉnh nhiệt độ cơ thể, hệ thống hô hấp, tuần hoàn máu và hoạt động của các hormone. 
Các dây thần kinh tự chủ bao gồm “chế độ hoạt động thần kinh giao cảm” và “chế độ thư giãn thần kinh phó giao cảm”, cả hai đều làm việc 24 giờ nhưng luân phiên nhau một trong hai sẽ chiếm ưu thế hơn khoảng 30%. Khi các dây thần kinh tự chủ mất cân bằng, tất cả các chức năng cơ bản của cơ thể, chẳng hạn như cân bằng thân nhiệt và đường ruột sẽ trở nên bất thường. Vì vậy, nhiệm vụ đầu tiên của giấc ngủ ngon là chuyển đổi sang trạng thái chi phối bởi thần kinh phó giao cảm để não bộ và cơ thể nghỉ ngơi.
Nhiệm vụ giấc ngủ 2: Tổ chức và định hình “trí nhớ”
Nhiều phát hiện đã chỉ ra rằng ngủ sau khi học sẽ thúc đẩy khả năng ghi nhớ. Một số khái niệm về giấc ngủ và trí nhớ đã được đề xuất trong các báo cáo từ chuyên gia cho thấy:
- Trong giấc ngủ REM (Giai đoạn ngủ có chuyển động mắt nhanh và mơ), trí nhớ tình tiết (Làm cái gì, ở đâu, khi nào) được củng cố
- Giấc ngủ non-REM (Giai đoạn ngủ sâu, không có chuyển động mắt nhanh và ít mơ) sâu trong 90 phút vàng giúp xóa đi những kí ức không vui
- Trong giai đoạn đầu của giấc ngủ và trong giấc ngủ non-REM không sâu khi trời gần sáng, ký ức được ghi lại bằng cơ thể (ký ức có thể nhớ mà không cần ý thức) được củng cố.
Nói cách khác, trí nhớ được tổ chức và ổn định trong khi giấc ngủ non-REM và REM được lặp lại nhiều lần và chuyển sang giấc ngủ nông khi thời gian trôi đi, vì vậy để có trí nhớ thì không thể thiếu giấc ngủ.
Nhiệm vụ giấc ngủ 3: Điều chỉnh “cân bằng hormone”
Giấc ngủ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh và cân bằng các hormone – Một phần liên quan mật thiết đến lối sống trong cơ thể. Khi ngủ, cơ thể sẽ tiết ra các hormone quan trọng như cortisol (hormone căng thẳng), leptin (hormone kiểm soát sự thèm ăn), và ghrelin (hormone điều chỉnh cảm giác đói). Khi giấc ngủ bị gián đoạn hoặc thiếu hụt, mức độ hormone có thể bị rối loạn, dẫn đến cảm giác mệt mỏi, căng thẳng, và những vấn đề liên quan đến sức khỏe, như tăng cân hoặc suy giảm năng lượng.
Đặc biệt, hormone tăng trưởng được tiết ra nhiều nhất trong 90 phút vàng trong giấc ngủ. Ở người lớn, hormone này giúp tăng cường cơ bắp, xương và bình thường hóa quá trình trao đổi chất. Ngoài ra, lượng nước trong da chịu ảnh hưởng bởi hormone sinh dục và hormone tăng trưởng – Những hormone liên quan mật thiết đến giấc ngủ nên lượng nước được giữ lại trong da sẽ tăng lên trong khi ngủ.
Nhiệm vụ giấc ngủ 4: Nâng cao “khả năng miễn dịch” và đẩy lùi bệnh tật
Giấc ngủ không phù hợp không chỉ dẫn đến mất cân bằng hormone mà còn có ảnh hưởng trực tiếp đến hệ miễn dịch.
Trong quá trình ngủ, cơ thể sản xuất và phân phối các tế bào miễn dịch quan trọng, giúp bảo vệ cơ thể khỏi các vi khuẩn, virus và những yếu tố gây hại. Ngủ đủ giấc giúp tăng cường sức đề kháng, khiến cơ thể dễ dàng đối phó với các tác nhân gây bệnh. Mặt khác, khi thiếu ngủ hoặc giấc ngủ không đủ chất lượng, khả năng miễn dịch sẽ suy giảm, làm cho cơ thể dễ bị mắc các bệnh như dị ứng, cảm lạnh, nhiễm trùng và thậm chí là các bệnh mãn tính nghiêm trọng như ung thư.
Nhiệm vụ giấc ngủ 5: Dọn dẹp “chất thải trong não”
Các nghiên cứu chỉ ra rằng não bộ của chúng ta có khả năng tự loại bỏ chất thải thông qua hệ thống glymphatic, một quá trình lọc dịch não tủy. Khi dịch não tủy đi vào và ra khỏi não, nó giúp loại bỏ các chất thải như amyloid β, một tác nhân gây bệnh Alzheimer. Nếu quá trình này bị gián đoạn, các chất thải sẽ tích tụ trong não, có thể dẫn đến các bệnh lý nghiêm trọng.
Trong khi chúng ta ngủ, hệ thống glymphatic hoạt động mạnh mẽ để làm sạch các chất độc hại, như amyloid β. Điều này giúp duy trì sức khỏe của não bộ, ngăn ngừa sự tích tụ các chất có thể gây ra các bệnh thần kinh. Nếu giấc ngủ không đủ hoặc chất lượng giấc ngủ kém, quá trình loại bỏ chất thải sẽ bị ảnh hưởng, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh thoái hóa thần kinh trong tương lai.
Thông tin tham khảo:
- Tiến sĩ Nishino Seiji – Ngủ ngon theo phương pháp Stanford – Cuộc cách mạng về giấc ngủ