Cuốn sách “Khóc cười chuyện nghề y” và những câu chuyện xảy ra thường ngày đằng sau cánh cửa bệnh viện
Trong cuộc phỏng vấn của Adam Kay, anh khiến người ta phải dừng lại suy nghĩ với câu chuyện của mình. Anh kể rằng có lần đang làm việc trong bệnh viện, trên tay vẫn quấn vòng đo huyết áp, một bệnh nhân nhìn anh và buột miệng nói: “Thật buồn cười, tôi không nghĩ bác sĩ cũng có thể ốm.”
Câu nói ấy không mang ác ý nhưng nó phản ánh một nhận thức phổ biến: Chúng ta không quen nhìn bác sĩ như những con người bình thường. Trong trí tưởng tượng của xã hội, bác sĩ là những người luôn vững vàng kiểm soát được tình huống,. Họ được trao cho trách nhiệm cứu người, và vì thế, vô hình chung, họ bị tước đi quyền được yếu đuối.
Những trang nhật ký không được viết để tô hồng nghề nghiệp
Adam Kay từng thừa nhận rằng anh không hề nghĩ cuộc đời mình đặc biệt thú vị. Khi còn là bác sĩ nội trú, anh ghi chép lại công việc đơn giản vì đó là yêu cầu bắt buộc để tiếp tục thăng tiến trong ngành. Phần lớn bác sĩ chỉ ghi lại các ca bệnh và thủ thuật như một bản báo cáo.
Nhưng trong anh tồn tại một “bản ngã của một gã nhà văn”. Thay vì những ghi chép y khoa khô khan, anh ghi lại những điều kỳ quặc, những tình huống trớ trêu, những khoảnh khắc dở khóc dở cười trong phòng sinh. Ban đầu, đó chỉ là những câu chuyện anh kể lại trong những bữa ăn với đồng nghiệp.
Chính sự ngẫu nhiên ấy lại tạo nên chất giọng đặc biệt của cuốn sách. Khóc cười chuyện nghề y không được viết với mục đích để trở thành một cuốn tiểu thuyết, không nhằm xây dựng hình tượng anh hùng, cũng không cố gắng gây sốc bằng những ca mổ nghẹt thở. Nó được viết từ một nhu cầu rất con người: ghi lại để không quên, và có lẽ, để không vụn vỡ với áp lực.
Tiếng cười xuất hiện trong cuốn sách không phải để làm nhẹ đi hiện thực. Nó là một cơ chế sinh tồn. Trong một môi trường nơi áp lực là thường trực và sai sót có thể đổi bằng sinh mạng, tiếng cười trở thành một cách để con người giữ lại chút cân bằng mong manh.
“Chúng ta phải tiếp tục” – câu nói của một hệ thống không có khoảng trống để dừng
Trong cuộc phỏng vấn, khi được hỏi vì sao nhiều bác sĩ vẫn chưa bỏ nghề dù phải chịu áp lực tâm lý lớn, Adam Kay trả lời thẳng thắn: “Chúng tôi không có lựa chọn. Không có đủ khoảng trống để có thể dừng lại.”
Anh kể rằng khi dần lên vị trí quản lý, anh cũng từng phải nói với những bác sĩ trẻ dưới quyền: “Thôi nào, chúng ta phải tiếp tục.” Trong khi điều anh thực sự muốn làm là ôm họ và bảo họ về nhà nghỉ ngơi.
Câu nói ấy chỉ là không chỉ thuộc về ngành y. Nó phản ánh một hệ thống vận hành dựa trên sự thiếu hụt lớn, thiếu nhân lực, thiếu nguồn lực, thiếu thời gian. Không cần phải lúc nào cũng là những thảm họa lớn. Nhưng chính những áp lực lặp đi lặp lại, những ca trực nối tiếp nhau và những thủ tục hành chính mới là thứ bào mòn con người từng chút một.
Cuốn sách cho thấy sự kiệt quệ không đến từ một biến cố duy nhất. Nó đến từ việc phải tiếp tục, hết ngày này sang ngày khác, trong khi không có khoảng trống để thở.
Bác sĩ không phải siêu nhân
Một trong những trục chính của Khóc cười chuyện nghề y là khái niệm rất đơn giản nhưng hiếm khi được thừa nhận: Bác sĩ cũng là con người. Họ có nỗi sợ, có mệt mỏi, có những “góc tối” nội tâm như bất kỳ ai.
Chúng ta thường nói về sai sót y khoa như những sự kiện. Nhưng hiếm khi nói về gánh nặng tinh thần của người phải quay lại làm việc ngay ngày hôm sau. Chúng ta ít khi tự hỏi điều gì xảy ra trong lòng họ sau một ca bệnh không như mong đợi.
Adam Kay không viết để tố cáo hay biện hộ. Anh chỉ kể lại những gì đã diễn ra, bằng giọng văn hài hước, tự trào nhưng không né tránh. Chính sự trung thực ấy tạo nên sức nặng và cả sự chân thật cho cuốn sách.
Điều còn lại sau tiếng cười
Khóc cười chuyện nghề y không phải là một bản tuyên ngôn. Nó cũng không nhằm tạo ra một cuộc tranh luận chính trị. Giá trị của cuốn sách nằm ở chỗ khác: nó khiến người đọc nhìn khác đi.
Nhìn bác sĩ như nhìn một con người, chứ không phải một biểu tượng.
Nhìn sự chuyên nghiệp như một lớp vỏ có thể che giấu tổn thương.
Nhìn hai chữ “tiếp tục” như một hành động đôi khi đầy cái giá.
Có những cuốn sách mang đến kiến thức. Có những cuốn sách mang đến giải trí. Cuốn sách này mang đến sự thấu cảm.
Và có lẽ, sau khi khép lại những trang nhật ký ấy, điều thay đổi không phải là hệ thống y tế. Điều thay đổi là cách chúng ta nhìn những người đang đứng trong đó